Współuzależnienie i DDA dotyczą różnych doświadczeń, choć oba mogą wiązać się z życiem w cieniu problemu alkoholowego bliskiej osoby. Wyjaśniamy, czym się różnią, dlaczego ciągłe ratowanie osoby pijącej może podtrzymywać trudny układ oraz jak zadbać o własne granice i kiedy skorzystać z terapii.
Jedna osoba dzwoni do pracy męża z wymówką, bo znowu nie wstał. Druga ma czterdzieści lat, dawno wyprowadziła się z domu i dopiero teraz zaczyna rozumieć, dlaczego na podniesiony głos reaguje jak dziecko. Obie mieszkały obok cudzego picia, ale są w zupełnie innym miejscu – i potrzebują innej pomocy.
Współuzależnienie dotyczy przede wszystkim sposobu funkcjonowania w bliskiej relacji z osobą uzależnioną, natomiast DDA opisuje trudności, które mogą utrzymywać się w dorosłości po dorastaniu w rodzinie z problemem alkoholowym.
Współuzależnienie to zespół zachowań i sposobów myślenia, które rozwijają się u osoby żyjącej blisko kogoś uzależnionego: kontrolowanie, ukrywanie, przejmowanie odpowiedzialności, podporządkowanie własnego życia cudzemu piciu. To reakcja przystosowawcza do trudnej sytuacji, a nie cecha charakteru.
Warto od razu zaznaczyć: współuzależnienie nie jest odrębną jednostką chorobową w klasyfikacjach medycznych. To pojęcie opisowe, używane w terapii uzależnień, bo trafnie nazywa pewien powtarzalny układ zachowań. Nie oznacza jednak, że ktoś jest chory ani że zrobił coś źle.
W praktyce wygląda to tak: dzień planuje się pod czyjeś picie, nastrój zależy od tego, w jakim stanie ktoś wróci, a rozmowy z rodziną kręcą się wokół utrzymania pozorów. Znikają własne sprawy – wizyta u lekarza, spotkanie, urlop. Coraz trudniej odpowiedzieć na pytanie, czego się właściwie samemu chce.
DDA to skrót od „dorosłe dzieci alkoholików” – określenie osób dorosłych, które wychowywały się w rodzinie z problemem alkoholowym. U części z nich doświadczenia z dzieciństwa wiążą się z utrwalonymi sposobami reagowania, które mogą utrudniać dorosłe relacje i codzienne funkcjonowanie.
Dziecko w takim domu może nauczyć się szczególnej czujności: rozpoznawania nastroju po dźwięku kluczy w drzwiach, przewidywania awantur czy zachowywania spokoju za wszelką cenę. Takie strategie mogły pomagać mu odnaleźć się w nieprzewidywalnym otoczeniu, ale u części osób utrzymują się również w dorosłości.
Może się to później przejawiać trudnością z zaufaniem, nadmiernym poczuciem odpowiedzialności, kłopotem z odpoczynkiem i odmawianiem, silną reakcją na podniesiony głos, poczuciem, że trzeba zasłużyć na dobre traktowanie. DDA, podobnie jak współuzależnienie, nie jest formalną diagnozą – to opis pewnego wzorca, wokół którego można pracować.
Oba pojęcia dotyczą osób, na których życie wpływał lub nadal wpływa problem alkoholowy kogoś bliskiego. Różnią się jednak momentem, sytuacją i tym, nad czym trzeba pracować:
Te sytuacje mogą się nakładać. Osoba, która w dzieciństwie nauczyła się przejmować odpowiedzialność za innych, może powtarzać podobny sposób funkcjonowania także w dorosłych relacjach.
Konsekwencje picia mogą stać się jednym z impulsów do podjęcia leczenia. Kiedy bliscy stale je przejmują – tłumaczą nieobecności, spłacają długi czy ukrywają skutki picia – osoba uzależniona może być przed częścią z nich chroniona. Moment, w którym problem staje się dla niej widoczny, może się wtedy odsuwać w czasie.
Bliscy zwykle nie przejmują konsekwencji picia po to, żeby podtrzymywać problem. Robią to z troski, strachu, wstydu albo potrzeby opanowania sytuacji. Mechanizm działa jednak niezależnie od intencji: to, co przynosi ulgę natychmiast, potrafi podtrzymywać problem długofalowo.
Dlatego w terapii nie chodzi o to, żeby przestać pomagać. Chodzi o rozróżnienie między pomaganiem a wyręczaniem – i o odzyskanie miejsca na własne życie.
Rozmawiaj wtedy, gdy druga osoba jest trzeźwa, i mów o konkretnych zdarzeniach zamiast o etykietach. „W sobotę nie odebrałeś dziecka ze szkoły” trafia inaczej niż „jesteś alkoholikiem”. Mów o tym, co zrobisz ty – i nie zapowiadaj rzeczy, których nie zamierzasz zrobić.
Rozmowa z osobą będącą pod wpływem alkoholu zwykle nie jest dobrym momentem na ustalanie zasad ani podejmowanie ważnych decyzji. Łatwiej wtedy o konflikt, niezrozumienie i rozmijanie się z tym, co zostało powiedziane. Zapowiedzi bez pokrycia – „jeszcze raz i się wyprowadzam” – uczą, że słowa nic nie znaczą, więc lepiej ich nie wypowiadać, dopóki nie jest się gotowym je wykonać.
Warto z góry przyjąć, że jedna rozmowa rzadko prowadzi do natychmiastowej zmiany. Dlatego większe znaczenie niż jej jednorazowy efekt ma konsekwencja w komunikowaniu własnych granic.
To pytanie zadaje sobie prędzej czy później prawie każdy bliski osoby pijącej – i nie jest to decyzja, którą można rozstrzygnąć w artykule. Zależy od zbyt wielu rzeczy: dzieci, bezpieczeństwa, sytuacji materialnej, tego, co już zostało wypróbowane.
Warto jednak wiedzieć dwie rzeczy. Po pierwsze, odejście i pozostanie nie są jedynymi możliwościami – między nimi jest zmiana zasad, na jakich się w tej relacji funkcjonuje, i to zwykle od niej zaczyna się praca. Po drugie, przemoc jest sytuacją odrębną: przy niej nie rozważa się, tylko zapewnia bezpieczeństwo.
Nie. Bliscy osoby uzależnionej mogą skorzystać z terapii niezależnie od tego, czy ona sama podjęła leczenie i czy w ogóle widzi problem. To samo dotyczy osób dorosłych pracujących nad doświadczeniami z dzieciństwa – rodzic nie musi w tym uczestniczyć ani nawet o tym wiedzieć.
Dla wielu osób to zaskoczenie, bo pomoc kojarzy się z leczeniem kogoś innego. Tymczasem praca nad własnymi granicami, poczuciem winy i sposobem reagowania ma sens sama w sobie. Bywa też tym, co jako pierwsze realnie zmienia sytuację w domu.
Terapia dla osób współuzależnionych koncentruje się na tym, co dzieje się teraz: na wyznaczaniu granic, radzeniu sobie z lękiem i poczuciem winy, na sposobach rozmowy i na odzyskiwaniu własnych celów. Prowadzona jest indywidualnie lub grupowo, często jako uzupełnienie grup wsparcia dla rodzin.
Praca z osobami dorosłymi nad wzorcami wyniesionymi z domu jest zwykle dłuższa i sięga głębiej – dotyczy przekonań o sobie i o relacjach, które utrwalały się latami. Bywa prowadzona w nurcie poznawczo-behawioralnym lub w terapii schematu, która zajmuje się właśnie utrwalonymi wzorcami reagowania (zobacz wpis: < a href=”https://psychoterapialuszczynscy.pl/terapia-schematu-jak-uwolnic-sie-od-destrukcyjnych-wzorcow-z-przeszlosci/”>Terapia schematu – jak uwolnić się od destrukcyjnych wzorców z przeszłości?</a>).
W naszym gabinecie terapii uzależnień w Ostrołęce pracujemy zarówno z osobami uzależnionymi, jak i z ich bliskimi. Doświadczenie obejmuje pracę na Całodobowym Oddziale Terapii Uzależnień oraz w poradniach leczenia uzależnień, a także prowadzenie punktów konsultacyjnych dla osób uzależnionych i współuzależnionych.
Gdy zagrożone jest bezpieczeństwo
Jeśli w domu dochodzi do przemocy, gróźb albo zagrożone jest bezpieczeństwo dzieci, nie warto czekać na kolejną rozmowę. W takiej sytuacji najważniejsze jest zapewnienie bezpieczeństwa.
Pomocy medycznej wymagają też objawy ciężkiego zespołu abstynencyjnego po odstawieniu alkoholu – splątanie, drgawki, omamy, wysoka gorączka. To stan zagrażający życiu, nie „przechodzenie kaca”.
Tak. Terapia dla bliskich osób uzależnionych jest osobną formą pomocy i nie wymaga, żeby osoba pijąca cokolwiek wcześniej zrobiła. Nie trzeba jej o tym informować ani uzyskiwać jej zgody.
Nie jest odrębną jednostką chorobową w klasyfikacjach medycznych. To pojęcie opisowe, nazywające powtarzalny układ zachowań, który rozwija się u osób żyjących blisko kogoś uzależnionego.
Zwykle nie. Przenosi konflikt na przedmioty, nasila napięcie w domu i nie wpływa na decyzję o leczeniu. Skuteczniejsze bywa jasne określenie własnych granic i tego, czego się nie będzie robić.
Tak. DDA opisuje doświadczenia i wzorce związane z dorastaniem w rodzinie z problemem alkoholowym, natomiast współuzależnienie dotyczy aktualnego sposobu funkcjonowania w relacji z osobą uzależnioną. Dlatego oba te doświadczenia mogą występować u jednej osoby.
Ważne:
tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji ze specjalistą. Opisane pojęcia nie służą do samodzielnego stawiania rozpoznania.
Gabinet Psychoterapii Łuszczyńscy
Możesz przyjść sam/a. Umów konsultację
Terapia dla osób współuzależnionych oraz dorosłych pracujących nad doświadczeniami z domu rodzinnego – stacjonarnie w Ostrołęce oraz online. Nie trzeba czekać, aż bliska osoba podejmie leczenie. Spotkania są objęte tajemnicą zawodową.
